.com.tr Alan Adı Alma Şartları ve TRABİS: Güncel Rehber

Otuz yıl boyunca .com.tr alan adı almak evrak işiydi: ticaret sicil belgesi ya da marka tescil belgesi hazırlanır, ODTÜ'deki nic.tr'ye gönderilir, elle incelenirdi. Eylül 2022'de bu değişti. .com.tr alan adı alma şartları hakkındaki bilginiz o tarihten eskiyse ya da o tarihten önce yazılmış yazılara dayanıyorsa, bildiklerinizin çoğu artık geçerli değil.

Bu rehber .tr alan adlarının bugün nasıl işlediğini, neyin hâlâ kısıtlı olduğunu ve alıştığınız .com kurallarından nerede ayrıldığını anlatıyor. Bilerek fiyat, ücret ya da işlem süresi vermiyoruz; bunları kayıt otoritesi ve tek tek Kayıt Kuruluşları belirler ve değişir. Bir rakamın önemli olduğu yerde kime soracağınızı söylüyoruz.

TRABİS nedir, .tr alan adlarını kim yönetiyor?

.tr, Türkiye'nin ülke kodlu üst düzey alan adıdır. 1990'ların başından itibaren Ankara'da ODTÜ bünyesindeki "nic.tr" tarafından, belgeye dayalı tahsis modeliyle yönetildi.

Mevzuat, internet alan adlarına ilişkin yetkiyi BTK'ya (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) verdi; BTK önce İnternet Alan Adları Yönetmeliği'ni, ardından ayrıntıları düzenleyen İnternet Alan Adları Tebliği'ni yayımladı. Bu çerçevede BTK, .tr uzantılı alan adlarının kayıt sistemi olan TRABİS'i (".tr Ağ Bilgi Sistemi") kurdu. TRABİS 14 Eylül 2022'de devreye girdi ve görevi nic.tr'den devraldı.

Beraberinde iki yapısal değişiklik geldi:

Kayıt otoritesi – kayıt kuruluşu modeli. Artık kayıt otoritesiyle doğrudan muhatap olmuyorsunuz. Alan adını, TRABİS'e bağlı çalışan ve BTK tarafından yetkilendirilmiş bir KK (Kayıt Kuruluşu) üzerinden alıyorsunuz. nic.tr döneminde alınmış alan adları da yeni sisteme aktarıldı.
Uzantıların çoğu "belgesiz" hale geldi ve "ilk gelen alır" ilkesiyle tahsis ediliyor.

Belgesiz ve belgeli uzantılar

.tr alan adları çoğunlukla üçüncü seviyede, ikinci seviyedeki bir kategori altında kaydedilir. İki gruba ayrılırlar.

Belgesiz uzantılar, hak sahipliğini gösteren bir belge aranmadan, ilk başvurana tahsis edilir:

com.tr, net.tr, org.tr — asıl büyük değişiklik bu üçüdür; TRABİS öncesinde ticaret sicil kaydı, marka tescili gibi belgeler gerektiriyordu
gen.tr, web.tr, info.tr, biz.tr, tv.tr, bbs.tr, tel.tr, name.tr — zaten belgesizdi

Belgeli uzantılar belirli başvuru sahiplerine ayrılmıştır ve uygunluğun belgelenmesi gerekir:

Uzantı	Kimler için
`gov.tr`	kamu kurumları
`edu.tr`	yükseköğretim kurumları
`k12.tr`	okullar
`bel.tr`	belediyeler
`pol.tr`	emniyet teşkilatı
`tsk.tr`	Türk Silahlı Kuvvetleri
`av.tr`	avukatlar ve avukatlık ortaklıkları
`dr.tr`	hekimler
`kep.tr`	kayıtlı elektronik posta hizmet sağlayıcıları

"Belgesiz", hak sahipliğinizi kayıt anında kimsenin denetlemediği anlamına gelir. Kapabildiğiniz her adda hak sahibi olduğunuz anlamına gelmez: bir ad üzerinde hakkı olan kişi, aşağıda anlattığımız uyuşmazlık süreciyle onu sizden alabilir.

Doğrudan .tr altındaki adlar (com olmadan <ad>.tr biçiminde) da kullanıma sunuldu; belirli kategorilere ve aynı adın mevcut sahiplerine öncelik tanıyan aşamalarla açıldı. Aşamalar ve koşulları zaman içinde değiştiği için güncel durumu, bu yazı dahil herhangi bir yazıdan değil, bir KK'dan ya da TRABİS'in sitesinden öğrenin.

.tr alan adlarında Türkçe karakterler (ç, ğ, ı, ö, ş, ü) kullanılabilir. ı ile i'nin farklı harfler olduğunu unutmayın; bir ad ile onun ASCII benzeri ayrı kayıtlardır.

.com.tr alan adı nasıl alınır?

Bir KK seçin. Yetkili Kayıt Kuruluşlarının listesini BTK yayımlar. Bazı firmalar .com.tr satışını bir KK'nın bayisi olarak yapar; alan adınızın hangi KK'da duracağını sorun, çünkü transferde ve destekte muhatabınız o olacaktır.
Adın boşta olup olmadığını KK üzerinden sorgulayın. com.tr, net.tr ve org.tr için hak sahipliği denetimi yapılmaz.
Alan adı sahibi bilgilerini verin. Gerçek kişiler de tüzel kişiler de kayıt yaptırabilir. Kimlik bilgisi istenmesini bekleyin (Türkiye'de yerleşik olanlar için tipik olarak T.C. kimlik numarası ya da vergi numarası). Yurt dışında yerleşik kişilerin belirli bir uzantıyı alıp alamayacağını ve nasıl alacağını ödeme yapmadan önce KK'ya teyit ettirin.
Süreyi seçin. Birden fazla yıl için kayıt mümkündür; izin verilen aralığı kayıt otoritesi tanımlar, KK sunar.
Nameserver'ları KK'nın panelinden tanımlayın. İşin DNS tarafı bildiğiniz DNS'tir; başka herhangi bir uzantıda olduğu gibi çalışır.

$ dig +short <ad>.com.tr NS
ns1.dns.example.
ns2.dns.example.
$ dig +trace <ad>.com.tr A      # delegasyon zincirini kökten nameserver'larınıza kadar izler

.com'dan farkları

İnsanların başı, gTLD kurallarının burada da geçerli olduğunu varsaydıklarında derde girer. Geçerli değildir; .tr, ICANN politikalarına değil, Türk mevzuatına ve TRABİS kurallarına tabidir.

Konu	Genel uzantılar (gTLD)	`.tr`
Kuralların kaynağı	ICANN sözleşmeleri ve politikaları	BTK mevzuatı, TRABİS kuralları
Kayıt firmasının adı	registrar	KK (Kayıt Kuruluşu)
Süre dolduktan sonra	otomatik yenileme ek süresi, 30 günlük redemption, 5 günlük pendingDelete	Farklıdır. Süre dolduktan sonra ne kadar süre yenileyebileceğinizi ve sonrasında ne olacağını KK'nıza sorun.
Sorgulardaki durum kodları	EPP kodları (`clientHold` vb.)	Kayıt otoritesinin kendi gösterimi; gTLD sözlüğünü beklemeyin
Firma değişikliği	transfer kodu, 60 günlük kilitler, 5 günlük pencere, bir yıl eklenir	KK değişikliği mümkündür, yeni KK üzerinden ve tipik olarak mevcut KK'dan alınan bir transfer koduyla başlatılır; bekleme süreleri, ücretler ve süreye etkisi `.tr`'ye özgüdür
Uyuşmazlıklar	UDRP / URS	Türk mevzuatı kapsamında UÇHS (aşağıda)
Açık kayıt verisi	RDAP, gizlenmiş alanlarla	TRABİS sorgulama hizmeti; kişisel veriler KVKK gereği sınırlıdır

gTLD yaşam döngüsünü domain süresi dolunca ne olur yazısında anlattık; o yazıyı .com.tr'nin değil, .com'un tarifi olarak okuyun.

KK değişikliği ve devir

KK değişikliği (firmalar arası transferin karşılığı), geçmek istediğiniz KK üzerinden başlatılır. Domain transferi nasıl yapılır yazısındaki genel öğütler burada da geçerlidir: önce DNS'inizi eski KK'nın barındırıp barındırmadığını öğrenin ve transfer koduna parola muamelesi yapın.
Alan adının başka bir kişiye ya da şirkete devri KK aracılığıyla mümkündür. TRABİS öncesinde .com.tr adları, dayanağı olan belgeye bağlıydı ve bu durum satışı zorlaştırıyordu; belgesiz modelde bu uzantılar için o bağ kalmadı. İşlemin nasıl yürüdüğünü ve hangi kimlik doğrulamasının yapılacağını KK'nız açıklar.

Alan adı uyuşmazlıkları: UÇHS süreci

com.tr adları artık kayıt sırasında markalarla karşılaştırılmadığı için çatışmalar sonradan çözülür. Mevzuat, BTK tarafından yetkilendirilen UÇHS'ler (Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcı) eliyle yürütülen ve şikâyetlerin hakemlerce karara bağlandığı alternatif bir uyuşmazlık çözüm mekanizması öngörür.

Gerekçeler ana hatlarıyla UDRP'ye benzer: şikâyetçi, alan adının kendisine ait bir marka, ticaret unvanı, işletme adı ya da başka bir tanıtıcı işaretle aynı ya da benzer olduğunu; alan adı sahibinin bu adla ilgili bir hakkının ya da meşru bağlantısının bulunmadığını; adın kötü niyetle tahsis ettirildiğini ya da kullanıldığını ileri sürer. Olası sonuçlar alan adının iptali, şikâyetçiye devri ya da şikâyetin reddidir. Her iki taraf için de yargı yolu açıktır.

Ölçütlerin tam metni, UÇHS listesi, ücretler ve süreler Yönetmelik'te, Tebliğ'de ve her UÇHS'nin kendi kurallarında yazar. Bir uyuşmazlığın içindeyseniz ya da başvurmayı düşünüyorsanız bu kaynakları okuyun ve bilişim ya da marka hukukuyla ilgilenen bir avukattan destek alın; bir özete dayanarak hareket etmeyin.

Alan adı sahipleri için pratik sonuçlar:

"Boştaydı" diye başkasının markasını com.tr altında kaydetmek, hem adı hem ödediğiniz ücreti kaybetmenin iyi bir yoludur.
Türkiye'de tescilli bir markanız ya da ticaret unvanınız varsa, sonradan geri almayı planlamak yerine eşleşen com.tr adını kendiniz kaydedin.
Kendi meşru kullanımınızın kanıtlarını saklayın (şirket belgeleri, faturalar, tarihli site içeriği); hakemlerin baktığı şey budur.

Sık yapılan hatalar

.com.tr için şirket belgesi gerektiğini söyleyen 2022 öncesi yazılara güvenmek.
30 günlük bir kurtarma dönemi olduğunu varsayıp adın süresini geçirmek.
Adın gerçekte hangi KK'da durduğunu bilmeden bir bayi üzerinden kayıt yaptırmak.
"Belgesiz" ile "kuralsız"ı karıştırmak.
Türkçe karakterli biçimi yok saymak ya da yalnızca onu kaydedip insanların gerçekte yazdığı ASCII biçimini almamak.
.tr için üçüncü taraf whois sitelerini yetkili kaynak saymak. Birçoğu kayıt otoritesini hiç sorgulayamaz; ya hiçbir şey göstermez ya da eski veriyi gösterir.

OrbitProbe ile kontrol edin

OrbitProbe whois sorgulama aracı kayıt verisini, genel uzantıların sunmakla yükümlü olduğu RDAP üzerinden sorgular. Ülke kodlu kayıt otoriteleri neyi, nasıl yayınlayacaklarına kendileri karar verir; bu yüzden bir .tr adı için sonuç sınırlı olabilir ve kayıt ayrıntılarında yetkili kaynak TRABİS'in kendi sorgulama hizmeti ile KK'nızdır. Her uzantıda aynı çalışan kısım ise DNS tarafıdır: bir .com.tr alan adının nameserver'ları, kayıtları ve posta yapılandırması diğer tüm alan adları gibi kontrol edilebilir. Kayıt verisinin genel olarak nasıl yayınlandığına dair arka plan için Whois ve RDAP yazısına bakın.